THE CUBE
1969

Jim Henson en Jerry Juhl



Zie hier: Transcript en toneelbewerking van The Cube (Nederlands),
door Patrick Flanigan

Inleiding

In 1969 werd bij de NBC-television het bijna één uur durende televisiespel The Cube eenmalig vertoond en verdween vervolgens ergens op de planken in de vergetelheid. Het was geschreven door de destijds 33-jarige Jim Henson (1936 – 1990), de bedenker van Sesamstraat. Inmiddels is het stuk wereldwijd herontdekt, en op het internet is niet alleen de oude zwart-wit versie te zien, maar ook een kleurenversie. Er bestaan diverse discussiegroepen die zich terecht en begrijpelijk buigen over de tijdloze boodschap van The Cube. 

The Cube is een prachtige metafoor van het leven zoals dat door de mensen in deze wereld wordt geleefd, maar merkwaardig genoeg door slechts weinigen zo wordt ervaren. Mensen hebben het over vrijheid, die verdedigd moet worden, die ze dan ook nog een vrijheid in gebondenheid noemen, kennen zichzelf een vrije wil toe en geloven dat echt, terwijl ze gebonden zijn aan tradities en meningen en beheerst worden door hun willen en moeten, verlangens, angsten, libido, prestatiedrang, en hebzucht en daarbij alles wat andere mensen van hen willen en verwachten, wat Sartre tot de uitspraak bracht: “l’enfer, c’est les autres.” Dat is hun Cube en in die Cube moeten ze er maar het beste van maken, want ontsnappen kan toch niet. Dat hebben ze hun hele leven gehoord en dat geloven ze dus en waarom zou je dan proberen om te ontsnappen. Ze weten niet beter, en vinden hun manier van leven zo vanzelfsprekend, dat ze echt niet in de gaten hebben hoe begrensd, beperkt en bekrompen hun leven eigenlijk is. Ooit hebben ze wel eens een moment gehad, waarin ze een helder moment hadden en het gevoel hebben gehad, dat het leven misschien toch meer was, maar die gedachte was te bedreigend en dus hebben ze zich neergelegd bij hun idee dat ontsnappen toch niet mogelijk was.
En wat doen ze dan allemaal in hun Kubus? Nou, daar zijn ze vreselijk druk in bezig, die verfraaien ze, daar doen ze zogenaamde leuke dingen in, daarin spelen ze een rol, daar feesten ze in, worden ziek en gaan uiteindelijk dood, zonder dat ze ooit de echte wereld hebben gezien. Zoals D.H. Lawrence dichtte: 

The Optimist
The optimist builds himself safe inside a cell
and paints the inside walls sky-blue
and blocks up the door
and says he's in heaven. 

De optimist metselt zichzelf veilig in, in zijn cel
en verft de wanden hemelsblauw
en barricadeert de deur
en beweert dat hij in de hemel is. 

Maar dat wil hij niet weten, want dat is zijn enige houvast en hij wordt razend al je aan zijn schijnzekerheden morrelt, want dat zou inhouden dat hij zich heeft vergist en dat is het laatste wat hij durft toe te geven.  

Binnen de Kubus bevinden zich ook een schare van deskundigen, die pretenderen niet alleen heel veel over het leven in de Kubus te weten, maar er zijn zelfs ook mensen die vertellen hoe de Kubussen zijn ontstaan, wie de Maker is geweest, wat Hij daarmee heeft bedoeld en wat de Kubusbewoners  te wachten staat na hun leven. Ze vertellen dat je heel goed je best moet doen in je Kubus, dat je veel moet bidden tot de Maker en dat Hij je dan misschien zal helpen en dat je, als je dat allemaal zult doen, na je dood – overlijden noemen ze dat, omdat je lijden dan voorbij is - eindelijk vrij zult zijn. Ze hebben dat allemaal uit hun zogenaamde Heilige Boeken en merkwaardig genoeg staan daar ook verhalen in van mensen die hen verteld hebben dat ontsnappen wél mogelijk is en zelfs hoe dat je dat moet doen, namelijk dat je alles op moet geven, totdat je zo klein bent dat je ‘m door een heel klein poortje kunt smeren. Dat vinden ze een prachtig verhaal en ook heel knap van de ontsnappers, en daar hebben ze dus vreselijk veel bewondering voor en die aanbidden en vereren ze, omdat ze het hebben gedurfd. Maar zelf hebben ze zoveel in hun hoofden en zoveel bezittingen waar ze aan gehecht zijn, dat ze er met hun gevulde hoofden en al hun bagage echt niet doorheen kunnen en op alle mogelijke manieren proberen ze andere mensen die een poging doen om te ontsnappen, te ontmoedigen en tegen te houden.

 


Uit: De Volkskrant

Dat is ook de taak van de wetenschappers en hulpverleners. De wetenschap is in de Kubussen tot een ongeëvenaarde hoogte gestegen. Dank zij de inspanningen van de wetenschappers zijn de Kubussen geheel van samenstelling veranderd, volgepropt met producten die het gekerkerde leven wat veraangenamen, - verworvenheden noemen ze dat, en vooruitgang – allerlei communicatiemiddelen, die het contact tussen de Kubussen vergemakkelijken, GSM-s, internet bijvoorbeeld, waarmee de Kubusbewoners informatie uitwisselen, over hun ervaringen in hun eigen Kubus en dat noemen ze het uitwisselen van meningen en dat is een groot goed. Maar in die wereldwijde Kubus zijn ook allemaal groeperingen, volkeren, geloofsgenoten, politieke en andere partijen, die allemaal andere ideeën hebben over hoe het leven in de Kubus geleefd moet worden en daarom bevechten die elkaar en de wetenschappers voorzien hen van uitgebreide wapenarsenalen, waarmee ze hun zogenaamde eigen gelijk en spulletjes kunnen verdedigen tegen het eigen gelijk van anderen. Er zijn ook revolutionairen die een heel ander systeem in de Kubus willen en bereid zijn hun leven daarvoor te offeren.
Er zijn ook menswetenschappers, die vertellen hoe hun medegevangenen het beste kunnen overleven in hun Kubus, en daar schrijven ze dikke boeken over en omdat ze zo knap worden gevonden geloven mensen hun verhalen.
Het leven in de Kubus is vanzelfsprekend niet erg gezond en mensen worden massaal ziek. De wetenschappers zeggen dat dat komt omdat mensen ongezond leven, dat er in de Kubus veel bacteriën en virussen voorkomen, die het op de bewoners hebben gemunt, omdat mensen te weinig bewegen in hun Kubus en ongezond eten, teveel roken en drinken en dat ze, als ze zich maar aan hun voorschriften houden, weer allemaal beter zullen worden.
Maar ontsnappen is onmogelijk:  

Hank Williams (1923 – † 1953, in zijn eigen Kubus) 

I’ll never get out of this world alive 

Now you’re lookin’ at a man that’s gettin’ kind-a mad
I had lot’s of luck but it’s all been bad
No  matter how I struggle and strive
I’ll never get out of this world a- live.

My fishin’ pole’s broke the creek is full of sand
My woman run away with another man
No matter how I struggle and strive
I’ll never get out of this world alive.

A distant uncle passed away and left me quite a batch
And I was living high until that fatal day
A lawyer proved I wasn’t born
I was only hatched.---

Ev’rything’s agin’ me and it’s got me down
If I jumped in the river I would prob’ly drown
No matter how I struggle and strive
I’ll never get out of this world alive.

These shabby shoes I’m wearin’ all the time
Are full of holes and nails
And brother if I stepped on a worn out dime
I bet a nickel I could tell you if it was heads or tails.

I’m not gonna worry wrinkles in my brow
’cause nothin’s ever gonna be alright no how
No matter how I struggle and strive
I’ll never get out of this world alive.

I could buy a sunday suit and it would leave me broke
If it had two pair of pants I would burn the coat
No matter how I struggle and strive
I’ll never get out of this world alive.

If it was rainin’ gold I wouldn’t stand a chance
I wouldn’t have a pocket in my patched up pants
No matter how I struggle and strive
I’ll never get out of this world alive.

(Vertaling)

Hank Williams

Ik kom deze wereld nooit levend uit

Hier zie je iemand, die wordt nu dus gek
Veel geluk heb ik gekend, maar alles gaat fout
‘t Maakt toch niks uit hoe ik ploeter en worstel
Ik kom deze wereld nooit levend uit

M’n visvijver liep leeg, de beek zit vol zand
Mijn vrouw ging pleite met een andere man
‘t Maakt toch niks uit hoe ik ploeter en worstel
Ik kom deze wereld nooit levend uit

Een verre oom liet het leven en vermaakte me een hoop
En ik nam het ervan tot de noodlottige dag
Dat de notaris bewees dat ik niet was geboren
Maar alleen maar was uitgebroed…

Alles zit me tegen en ik ben depressief
Spring ik in ’t water, ik zou vast verzuipen
’t Maakt toch niks uit hoe ik ploeter en worstel
Ik kom deze wereld nooit levend uit

Die sjofele schoenen, die ik altijd draag
Zitten vol gaten en scheuren
En makker, stap ik op een ouwe cent
Ik wed voor een stuiver, ik weet kruis noch munt

Ik ga me niet druk maken over m’n rimpels op m’n smoel
D’r komt toch allemaal niets van terecht
’t Maakt toch niks uit hoe ik ploeter en worstel
Ik kom deze wereld nooit levend uit

Ik zou ’n net pak kunnen kopen, maar ik blijf platzak
Zou ik twee broeken hebben, zou ik m’n jasje verbranden
’t Maakt toch niks uit hoe ik ploeter en worstel
Ik kom deze wereld nooit levend uit

Al zou ’t goud regenen, t’ zou me niet helpen
Ik heb niet eens een zak in mijn gelapte broek
’t Maakt toch niks uit hoe ik ploeter en worstel
Ik kom deze wereld nooit levend uit

 

Afbeelding op de website van Kurt Vonnegut,
na zijn overlijden in zijn eigen kooi, op 11 april 2007