Kleine Betsie (1908)
door Mark Twain
Hoofdstuk 1: Kleine Betsie wil de
Voorzienigheid helpen
Kleine Betsie was bijna drie jaar.
Ze was
een lief kind, en niet oppervlakkig,
niet onnozel, maar bedachtzaam en wijs, en zij dacht vaak na over
waarom de
dingen zo waren en probeerde die met de gevolgen te rijmen. Op een dag:
"Mamma, waarom is er zoveel pijn en
verdriet en lijden? Waarom gebeurt
dat allemaal?”
Het was een gemakkelijke vraag en
mamma
vond het niet moeilijk om daar een
antwoord op te geven:
"Het is voor onze bestwil, mijn
kind. In
Zijn wijsheid en mededogen
zendt God ons deze kwellingen om ons te straffen en ons beter te maken.”
"Stuurt Hij die dan?”
"Ja."
"Stuurt Hij ze dan allemaal,
mamma?”
"Ja, liefje, allemaal. Er is niets
dat
zomaar gebeurt; alleen Hij doet
dat, en altijd uit liefde voor ons, en om ons beter te maken.”
"Wat raar!”
"Raar? Hoezo, nee zo heb ik daar
nooit
over nagedacht. Ik heb nog nooit
gehoord dat iemand dat raar vond. Voor mij is het altijd normaal en
juist geweest,
en wijs en allervriendelijkst en genadig.”
"Wie heeft daar voor het eerst zo
over
gedacht, mamma? Heb jij dat
gedaan?”
"O, nee, mijn kind, dat hebben ze
mij
geleerd."
"Wie heeft jou dat zo geleerd,
mamma?’
"Nou, dat weet ik echt niet – Ik
kan het
me niet herinneren. Mijn
moeder, denk ik; of de dominee. Maar iedereen weet dat.”
"Maar het lijkt me toch raar. Heeft
Hij
Billy Norris de tyfus gegeven?”
"Ja."
"Waarom?"
"Nou, om hem te straffen en hem
goed te
maken.”
"Maar hij is dood gegaan, mamma, en
het kon
hem dus niet goed
maken.”
"Nou, dan denk ik dat het om een
andere
reden was. Wij weten dat het
een goede reden was, wat het ook mag zijn geweest.”
"Wat denk je dat het was, mamma?”
"O, wat vraag je toch veel! Ik denk
dat
het was om zijn ouders te
straffen.”
"Nou, dan was het niet eerlijk,
mamma.
Waarom zou hij dan in hun
belang dood moeten gaan, als hij niets heeft gedaan?”
"O, dat weet ik niet! Ik weet
alleen dat
het om een goede, wijze en barmhartige
reden was.”
"Wat voor reden, mamma?”
"Ik denk – ik denk – nou, het was
een
straf; het was om hen te straffen
voor een zonde die zij hadden begaan.”
"Maar hij werd toch
gestraft,
mamma. Was dat eerlijk?”
"Zeker, zeker. Hij doet niets dat
niet
eerlijk en wijs en barmhartig
is. Jij kunt dat nu nog niet begrijpen, liefje, maar als je groot bent
zul je
het begrijpen, en dan zul je zien dat het eerlijk en wijs is.”
Even later:
"Liet hij het dak op de vreemdeling
vallen, die probeerde om die oude
invalide mevrouw uit het vuur te redden, mamma?’
"Ja, mijn kind. Hou op! Vraag
me
niet
waarom,
want
ik weet het
niet. Ik weet alleen dat het was om iemand te straffen, of iemand te
veroordelen, of om Zijn macht te laten zien.”
"Die dronken man die een hooivork
in de
baby van mevrouw Welch stak,
toen – “
"Maak je daar geen zorgen over, je
hoeft
niet alles op te noemen; het
was om het kind te straffen – dat is in ieder geval zeker.”
"Mamma, dominee Burgess vertelde in
zijn
preek, dat er miljarden kleine
beestjes naar ons toe worden gestuurd om ons cholera, tyfus, en tetanus
te
geven en duizend andere ziekten en – mamma, stuurt Hij die dan?”
"O, vast, kind, vast. Natuurlijk.”
"Waarom?"
"O, om ons te straffen! dat heb ik
je
toch de hele tijd al verteld?”
"Het is vreselijk wreed,
mamma! En
idioot! en als ik –“
"Hou je mond, o hou toch je
mond! wil
je dat het gaat bliksemen?”
"Je weet dat het vorige week heeft
gebliksemd, mamma, en dat de
bliksem de nieuwe kerk heeft getroffen en dat die is afgebrand. Was dat
om de
kerk te straffen?”
(Verveeld). "O, ik denk het."
"Maar het heeft een varken gedood,
dat
helemaal niets deed. Was dat om
het varken te straffen, mamma?”
"Lieverd, wil je niet naar buiten
en een
tijdje spelen? Als je graag –
“
"Mama, denk nou eens na! Mijnheer
Hollister zegt dat er geen vogel,
geen vis, geen reptiel of wat voor ander beest dan ook is, dat geen
vijand
heeft gekregen, die de Voorzienigheid heeft gestuurd om het te bijten,
achterna
te zitten en te kwellen, en te doden, en zijn bloed op te zuigen en het
te
straffen en het goed en vroom te maken. Is dat waar, moeder – want als
het waar
is, waarom lachte mijnheer Hollister daar dan om?”
"Die Hollister is een vreselijke
man, en
ik wil niet je luistert naar
alles wat hij zegt.”
"Waarom, mamma, hij is heel
boeiend, en
ik denk dat hij probeert om
goed te zijn. Hij zegt dat de wespen spinnen vangen en dat zij die in
hun nest
in de grond proppen – levend, mamma! – en dat die daar nog
dagen en
dagen en dagen blijven leven en pijn lijden, en dat de hongerige kleine
wespjes
de hele tijd op hun pootjes kauwen en in hun buikjes knagen, om hen
goed te
maken en vroom, en dat zij God prijzen om Zijn oneindige goedheid. Ik
vind
mijnheer Hollister echt leuk, en hij is altijd zo aardig; want toen ik
hem
vroeg of hij een spin ook zo zou behandelen, zei hij dat hij hoopte dat
hij zou
worden vervloekt als hij dat zou doen; en toen – “
"Mijn kind! o, in godsnaam – “
"En mamma, hij zegt dat de
spin is
voorbestemd om de vlieg te vangen
en zijn tanden in zijn ingewanden te zetten, en zijn bloed op te zuigen
en
zuigen en zuigen, om hem te straffen en een christen van hem te maken;
en als
de vlieg van pijn en ellende met zijn vleugels snort, dat je dan in de
dankbare
ogen van de spin kunt zien, dat hij de Gever van Alle Goeds bedankt –
nou, hij
is genadig, zegt mijnheer Hollister; en hij zegt ook – “
"O, krijg je nou nooit genoeg van
het
babbelen? Als je naar buiten wil
en wil gaan spelen – “
"Mama, hij zegt dat alle problemen,
pijn,
ellende en rotziekten en vreselijks
en rottigheid, ons uit genade en vriendelijkheid worden gestuurd om ons
te
straffen; en hij zegt dat het de plicht van iedere vader en moeder is
om de
Voorzienigheid te helpen, waar ze maar kunnen; en hij zegt dat
ze dat niet
alleen kunnen door boos te worden en te slaan, want dat dat niet werkt
en slap
en niet goed is – de manier van de Voorzienigheid is de beste, en het
is de
plicht van elke ouder en alle andere mensen om iedereen te straffen, te
verminken en te vermoorden, te laten verhongeren, kou te laten lijden,
en door
ziekten weg te laten rotten, en aan te zetten tot moorden, stelen en
verachtelijk
te behandelen en te schande te maken; en hij zegt dat die uitvinding
van de
Voorzienigheid om ons en de dieren te straffen het meest briljante idee
ooit is
geweest, en dat zelfs een idioot niet iets schitterenders had kunnen
bedenken.
Mamma, mijn broertje Eddy heeft echt straf nodig: en ik weet waar je de
pokken
voor hem kunt krijgen, en de schurft, en de difterie, en de botkanker,
en de
hartziekte, en de tering, en – Lieve mamma, je bent
flauwgevallen! Ik ga
wel hulp halen! Dat komt er nou van als je met dit warme weer
in de stad
blijft.”
Hoofdstuk 2: De Schepping van de
Mens
Mamma. Ongehoorzaam kind,
ben je
weer bij die ongelovige Hollister
geweest?
Betsie. Nou, mamma, hij is
echt
heel boeiend hoor, maar wel slecht,
en ik kan er niks aan doen, dat ik van boeiende mensen hou. Luister
maar eens hoe we met elkaar hebben gepraat:
Hollister. Betsie, stel je
nou
eens voor dat je wat vlees, botten en
vacht had, en dat je daar een poes van kon maken, en dan tegen de poes
zou
kunnen zeggen: nu mag je tegen geen enkel dier onaardig zijn, want
anders krijg
je pijn, wordt je gestraft en doodgemaakt. En stel je voor dat de poes
ongehoorzaam zou zijn en een muis zou vangen, pijn zou doen en hem zou
doodmaken. Wat zou jij dan met de poes doen?
Betsie. Niets.
H. Waarom?
B. Omdat ik weet wat de poes
zou
zeggen. Ze zou zeggen: dat is mijn aard,
ik kon er niks aan doen; ik heb mijn aard niet gemaakt, jij hebt
dat
gedaan.
En
dus
ben jij verantwoordelijk voor wat ik heb gedaan – Ik niet. Ik
zou daar
geen antwoord op hebben, mijnheer Hollister.
H. Het is precies als bij
Frankenstein en zijn Monster.
B. Wat is dat?
H. Frankenstein nam wat
vlees,
botten, en bloed en maakte daar een
man van; de man rende weg en begon overal te verkrachten, te plunderen
en te
moorden, en Frankenstein was geschokt en wanhopig, en zei, ik heb
hem
gemaakt,
zonder
zijn
toestemming, en dat maakt mij verantwoordelijk
voor elke
misdaad die hij begaat. Ik ben de misdadiger, hij is
onschuldig.
B. Hij had natuurlijk
gelijk.
H. Ik denk het ook. Bij God
en de
mens en bij jou en de poes is het
precies hetzelfde.
B. Hoe bedoelt u dat?
H. God heeft de mens
gemaakt,
zonder zijn toestemming, en schiep ook
zijn aard; maakte die gebrekkig in plaats van goddelijk, en zei
vervolgens:
wees goddelijk, of ik zal je straffen en vernietigen. Maar hoe dan ook,
toch is
God verantwoordelijk voor alles wat de mens doet; daar kan Hij niet
omheen. Er
is maar één misdadiger, en dat is niet de mens.
Mamma. Dat is afschuwelijk!
het is
slecht, godslasterlijk,
oneerbiedig, vreselijk!
Betsie. Ja, mamma, maar het
is wel
waar. En ik ga geen poes maken. Ik
zou geen poes willen maken als ik geen goede poes zou kunnen maken.
Hoofdstuk 3
Mamma, als iemand met de naam
Jansen,
iemand met de naam Smit alleen voor de
lol vermoordt, is het moord, of niet, en dan is Jansen een moordenaar?
Ja, mijn kind.
En Jansen kan daarvoor worden
gestraft?
Ja, mijn kind.
Waarom, mamma?
Waarom? Omdat God in de Tien
geboden doodslag heeft verboden, en dat
daarom iedereen die iemand anders doodmaakt een misdaad begaat en
daarvoor moet
lijden.
Maar mamma, stel je nou voor dat
Jansen
zo’n gewelddadig aangeboren karakter
heeft, dat hij zichzelf niet kan beheersen?
Hij moet zichzelf
beheersen. God
eist dat van hem.
Maar hij heeft zijn eigen natuur
niet
gemaakt, mamma, hij is daarmee
geboren, net als het konijn en de tijger; en waarom zou hij dan wel
verantwoordelijk
zijn?
Omdat God zegt dat hij
verantwoordelijk is en dat hij zijn natuur moet beheersen.
Maar dat kan hij niet, mamma; en
vind je
dan dus niet dat God de moord
pleegt en verantwoordelijk is, omdat Hij het was, die hem zijn natuur
heeft gegeven,
die hij niet kan beheersen?
Rustig, mijn kind! Hij moet zich
beheersen,
omdat
God
dat van hem
eist, en daar houdt het mee op. Dat geeft de doorslag, en daar valt
verder niet
over te praten.
(Na een tijdje nadenken.)
Volgens
mij
geeft
het helemaal niet de
doorslag. Mamma, moord is moord, of niet? en wie moordt, is een
moordenaar? Zo
eenvoudig is het, of niet?
(Achterdochtig.) Waar wil je
nu
naar toe, mijn kind?
Mamma, als God Jansen heeft
ontworpen,
dan had Hij hem, als Hij dat had
gewild, de natuur van een konijn kunnen geven, of niet?
Ja.
Dan zou Jansen dus niemand
vermoorden en
niet worden opgehangen?
Juist.
Maar Hij heeft ervoor gekozen om
Jansen
een natuur te geven die ervoor
zorgt dat hij Smit vermoordt. Waarom is Hij
dan niet
verantwoordelijk?
Omdat hij Jansen ook een Bijbel
heeft
gegeven. De Bijbel waarschuwt Jansen
uitvoerig om geen moord te plegen; en als Jansen dat dus toch doet, is
alleen
hij verantwoordelijk.
(Weer een pauze.)
Mamma,
heeft God de huisvlieg gemaakt?
Natuurlijk, mijn liefje.
Waarom?
Met een belangrijke en goede
bedoeling,
en om Zijn macht te tonen.
Wat is die belangrijke en goede
bedoeling, mamma?
Dat weten wij niet, mijn kind. Wij
weten
alleen maar dat hij alle dingen
met een belangrijke en goede bedoeling heeft gemaakt. Maar dat is een
veel te
groot onderwerp voor een lieve, kleine Betsie zoals jij, jij bent nog
maar net
drie jaar.
Dat kan waar zijn, mamma, maar toch
vind
ik het heel boeiend. Ik heb in het
nieuwste wetenschappelijke boek over de vlieg gelezen. In dat boek
noemen ze
hem”het meest gevaarlijke en meest moordzuchtige dier dat op aarde
voorkomt,
dat elk jaar honderdduizenden mannen, vrouwen en kinderen vermoordt,
doordat
het dodelijke ziekten onder hen verspreidt.” Bedenk eens, mamma, het meest
dodelijke
van alle dieren! naar alle waarschijnlijkheid het meest moordzuchtige
van alle
levende wezens, die door God zijn geschapen. Luister
maar,
het
staat
in
dat boek:
Welnu,
de
vlieg heeft een hele scherpe reuk voor
alle soorten viezigheid. Als er binnen honderd meter of zo, iets
smerigs is,
vliegt de vlieg daar naartoe om zijn mond en alle kleverige haren op
zijn zes
poten met vuil en ziektekiemen in te smeren. Hij heeft maar een of twee
seconden nodig om vele duizenden van die ziektekiemen te verzamelen, en
dan
vliegt hij daarmee naar de dichtstbijzijnde keuken of eetkamer. Daar
kruipt hij
over het vlees, de boter over het brood, de koek en eigenlijk over
alles wat
hij kan vinden, en klimt vaak in de melkkan, waarbij hij met elke stap
grote
hoeveelheden ziektekiemen achterlaat. De huisvlieg is even walgelijk
als
gevaarlijk.
Is dat niet verschrikkelijk, mamma!
Eén vlieg produceert in juni en juli tweeënvijftig
miljoen nakomelingen in zestig dagen, en die vliegen en kruipen over
zieke
mensen heen en waden door de etter, rochels, en viezigheid uit zweren,
en besmeuren
zichzelf met allerlei soorten ziektekiemen, en dan gaan ze naar ieders
eettafel
en vegen zichzelf af aan de boter en het andere eten, en uit dat
walgelijke
gedoe volgen dus heel veel pijnlijke ziekten en uiteindelijk de dood.
Mamma,
zij vermoorden alleen al in New York elk jaar zevenduizend personen –
mensen
waar ze geen ruzie mee hebben. Zonder reden doden,
is moord –
niemand ontkent dat. Mamma?
Nou?
Hebben de vliegen een Bijbel?
Natuurlijk niet.
Jij hebt gezegd dat de Bijbel
ervoor
zorgt dat de mens verantwoordelijk is.
Als God hem geen Bijbel had gegeven om de natuur die Hij hem doelbewust
had
geschonken te omzeilen, zou God verantwoordelijk zijn. Hij gaf de vlieg
zijn
moordzuchtige natuur, en stuurde hem uit, ongehinderd door een Bijbel
of welke
andere beperking dan ook, om op grote schaal te moorden. En daarom is
dus God
Zelf verantwoordelijk. God is een moordenaar. Mijnheer Hollister zegt
dat zo.
Mijnheer Hollister zegt dat God niet de ene zedelijke wet voor de mens
en een
andere voor Zichzelf kan maken. Hij zegt dat dat belachelijk zou zijn.
Hou op! Ik zou willen dat die
vervelende
Hollister in de H -- amburg zou
zijn. Hij is een achterlijke, redeloze, onlogische ezel, en ik heb je
elke keer
weer gezegd, dat jij uit zijn vergiftigend gezelschap moet blijven.
Hoofdstuk 4
Mamma, wat is een maagd?"
"Een jongedame."
"En wat is een jongedame?"
"Een meisje of een vrouw, die niet
is
getrouwd."
"Oom Jonas zegt dat er wel eens een
maagd
is die een kind heeft
gekregen -- "
"Onzin! Een maagd kan geen kind
krijgen."
"Waarom kan ze dat dan niet,
mamma?"
"Nou, er zijn bepaalde redenen
waarom ze
dat niet kan."
"Wat voor redenen, mamma?"
"Fysiologische. Ze zou eerst maagd
af
moeten zijn, voor ze een kind zou
kunnen krijgen."
"Hoe bedoel je dat, mamma?"
"Nou, wacht eens…Het is zoiets als:
een
Jood kan geen Jood meer zijn
als hij Christen is geworden; hij kan niet tegelijkertijd Christen en
Jood
zijn. Iemand kan dus niet tegelijkertijd moeder en maagd zijn.
"Hoezo, mamma, Sally Brooks heeft
een
kind en zij is maagd.”
"Echt waar?' Wie zegt dat?"
"Ze zegt het zelf."
"O, dat kan niet! Zijn er andere
getuigen?"
"Ja – een droom. Ze zegt dat de
particuliere secretaris van de gouverneur
haar in een droom is verschenen en die vertelde haar dat ze een kind
zou
krijgen, en het gebeurde precies zo.
"Daar verbaas ik me niets over!
Heeft hij
verteld dat ze de gouverneur hebben
gedagvaard wegens overspel?
Hoofdstuk 5
B. Mama, heb jij mij niet
verteld
dat een ex-gouverneur, zoals
mijnheer Burlap, iemand is die gouverneur is geweest, maar die geen
gouverneur
meer is?
M. Ja, liefje.
B. En mijnheer Williams zei
dat
‘ex’ altijd wil zeggen Is Geweest, ja
toch?
M. Ja, kind. Het is een
banale
manier om het zo te zeggen, maar het
geeft wel het feit weer.
B. (enthousiast). Dus
mijnheer
Hollister had toch gelijk. Hij zegt
dat de Maagd Maria geen maagd meer is, zij is een Is Geweest. Hij zegt
-.
M. Dat is niet waar! O, het
lijkt
alsof dat goddeloze misbaksel met
zijn dwaze leugens het heilige geloof van een kind probeert te
ondermijnen; en
als ik zou kunnen, dan zou ik –
B. Maar mama, - zeg nou
eens
eerlijk – is ze dan nog maagd –
een echte maagd, weet jij dat?
M. Natuurlijk is ze dat; en
ze is
nooit iets anders geweest dan een
maagd – o, de aanbiddelijke Ene, de zuivere, de vlekkeloze, de
onbezoedelde!
B. Waarom, mamma, zegt
mijnheer
Hollister dan, dat ze dat niet kan zijn? Dat zegt hij. Hij
zegt
dat
ze
nog vijf
kinderen heeft gekregen,
nadat ze de Ene had gekregen, die door de behandeling van een afwezige
was
verwekt en die niets heeft kapotgemaakt, en hij denkt dat zovaak
zwanger zijn,
over jaren en jaren uitgesmeerd, de maagdelijkheid van een maagd zo
flinterdun
zou maken, dat zelfs Wall Street zo’n aandelenkapitaal te aangelengd
zou
beschouwen en dat je dat daar zelfs met de korting die je zou willen
geven, niet
meer zou kunnen plaatsen, omdat Beurs zou zeggen dat het niet solide
was, en het
dus niet zou willen noteren. Dat zegt hij. En bovendien –
M. Ga naar de kinderkamer,
onmiddellijk! Ga!
Hoofdstuk 6
Mamma, is
Christus
God?
Ja, mijn kind.
Mamma, hoe kan Hij Zichzelf zijn en
tegelijkertijd Iemand Anders?
Dat is Hij niet, mijn lieveling.
Het is
net als bij een Siamese tweeling –
twee personen, de een vóór de ander geboren, maar met
evenveel rechten en
evenveel macht.
Nou begrijp ik het, mamma, en het
is heel
eenvoudig. Een van de tweeling
heeft seksuele gemeenschap met zijn moeder en verwekt zichzelf en zijn
broer;
en vervolgens heeft hij seksuele gemeenschap met zijn grootmoeder en
verwekt hij
zijn moeder. Ik vind het wel ingewikkeld, mamma, maar het is wel
boeiend. O,
altijd maar zo ingewikkeld. Ik zou denken dat iemand die wordt
gedagvaard
wegens overspel –
Alles is mogelijk bij God, mijn
kind.
Ja, dat denk ik ook. Maar niet met
een
andere Siamese tweeling, denk ik. Jij denkt toch niet dat elke
gewone Siamese tweeling bij zijn
moeder zichzelf
en zijn broer zou kunnen verwekken, nee toch, mamma, en dan haar vervolgens
bij
zijn
grootmoeder
verwekt?
Echt niet, mijn kind. Maar alleen
God kan
deze wonderbaarlijke en heilige
wonderen verrichten.
En ervan genieten. Want natuurlijk
geniet
Hij daarvan, anders zou Hij niet
op die manier binnen de familie op zoektocht gaan, nee toch, mamma? –
en dan hun
goede naam in het dorp aantasten en voor praatjes zorgen. Mijnheer
Hollister
zegt dat het in die tijd prachtig en ontzagwekkend was, maar dat het nu
niet
meer zou werken. Hij zegt dat als de Maagd nu in Chicago zou wonen en
in
verwachting zou raken en aan de krantenjongens zou vertellen dat God
wegens
overspel zou zijn gedagvaard, nog geen twee van de tien haar zouden
geloven. Hij
zegt dat er zo een heleboel zijn.
Kind toch!
Maar dat zegt hij wel.
O, ik wil echt dat jij uit
de
buurt van die in en in-slechte man
blijft.
Hij is niet zijn bedoeling om
slecht te
zijn, mamma, en hij geeft God niet
de schuld. Nee, hij geeft Hem niet de schuld; hij zegt dat ze het
allemaal doen
– de goden. Dat is hun gewoonte zegt hij, zo zijn ze altijd geweest.
Hoe, liefje?
Her en der de maagden ontmaagden.
Hij
zegt dat onze God dat niet heeft
bedacht – het was al oud en afgezaagd voordat Hij er toevallig op
stuitte. Mijnheer
Hollister zegt dat Hij zelf niets heeft uitgevonden, maar dat Hij Zijn
Bijbel,
Zijn Moraal en al Zijn ideeën van vroegere goden heeft gekregen,
en dat die ze
van nog vroegere goden hebben gekregen. Hij zegt dat er tot nu toe nog
nooit
een god uit een maagd is geboren. Mijnheer Hollister zegt dat er geen
enkele
maagd veilig is, als er een god is. Hij zegt dat hij wel zou willen dat
hijzelf
een god was; hij zegt dat hij de maagden dan zo schaars zou maken –
Rustig, rustig!
Draaf
niet zo door, mijn kind. Als
jij –
- en hij heeft mij aangeraden
om ‘s
nachts mijn deur op slot te doen, omdat
–
Hou je mond, hou nou toch je mond!
- omdat ik dan wel drie en
een half
jaar ben en nog helemaal veilig voor
mannen –
Mary Ann, kom hier en neem dat kind
mee!
Toe, ga nou weg, en kom niet meer
bij mij in de buurt totdat jij belangstelling kunt hebben voor iets
eenvoudigers en minder vreselijks dan theologie ….
Betsie, (terwijl ze weggaat) Mr.
Hollister zegt dat er niets anders is.
(1908)
EINDE
Naar
boven
